„(…) psychiatria środowiskowa nie jest określoną instytucją ani usługą, ale przede wszystkim sposobem myślenia. Jest to myśl, że człowiek chorujący psychicznie powinien mieć dostęp do tych samych dóbr co inni obywatele. Dotyczy to zarówno systemu leczenia, jak szeroko pojętej obecności w społeczeństwie.”

Załuska M., Prot K., Bronowski P. „Psychiatria środowiskowa jako środowiskowa opieka nad zdrowiem psychicznym.”

 

Triest – miasto położone w północnych Włoszech, w którym mieszka 240 tys. osób. Stało się wzorem opieki środowiskowej dla całej Europy. Prowadzony tam od lat 70 XX w. proces deinstytucjonalizacji systemu opieki nad osobami chorymi psychicznie uznany został za wielki sukces.

Obecnie Departament Zdrowia Psychicznego w Trieście mianowany został Głównym Centrum Współpracy z WHO ds. Rozwoju Opieki w ramach Deklaracji i Planu działania WHO. Co roku region ten odwiedzany jest przez tysiące osób z całej Europy, które pragną wzorować się na dokonaniach Departamentu Zdrowia Psychicznego i wprowadzić system opieki środowiskowej w swoich krajach.

Naszym marzeniem jest wprowadzenie takiego systemu opieki w Polsce. Dziś nasz system zdrowia psychicznego wciąż jest bardzo zinstytucjonalizowany. Wypracowane we Włoszech narzędzia powinny stać się wzorem do naśladowania dla Ministerstwa Zdrowia, a jego założenia kluczowe dla Narodowego Programu Ochrony Zdrowie Psychicznego w Polsce.

Czym jest system opieki środowiskowej we Włoszech

W Trieście działają 4 Środowiskowe Centra Zdrowia Psychicznego, świadczące opiekę 24 godziny 7 dni w tygodniu (4-8 łóżek). Są one głównymi ośrodkami świadczącymi usługi w zakresie zdrowia psychicznego. Oddział Psychiatryczny Szpitala Ogólnego dysponuje zaledwie 6 łóżkami (!), które służą jedynie w przypadkach nagłych. Pacjent przebywa na takim Oddziale nie dłużej niż 24 godziny, po czym natychmiast trafia do jednego z Centrum Zdrowia Psychicznego.

W ramach Departamentu bardzo prężnie działa system mieszkań chronionych, których głównym celem jest udzielenie odpowiedniej pomocy w przejściu do samodzielnego życia. Zapewnienie odpowiednich warunków życia, a także pracy (działa 15 spółdzielni społecznych zrzeszających podopiecznych i opiekunów) przynosi niezwykłe efekty w procesie zdrowienia. Znacząco zmniejszyła się liczba hospitalizacji, o 50% zmniejszyła się liczba samobójstw, same wydatki na psychiatrię zmniejszyły się z 28 mln Euro w 1971 r. do 18 mln Euro w 2010 r.

Tak spektakularne efekty potwierdzają skuteczność systemu opieki środowiskowej, która powinna stać się normą w całej Europie!